Witamy na stronie Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych

Proszę uwzględnić, że za sporządzenie dokumentu urzędowego w przypadku ww. wniosków pobierana jest opłata. Wysokość tej opłaty zależy od wartości spadku. Prosimy o niestawianie się w Ambasadzie, wzgl. w Konsulacie Generalnym, w celu złożenia wniosku bez wcześniejszej rezerwacji terminu wizyty, gdyż przygotowanie dokumentu urzędowego jest czasochłonne i często wymaga dodatkowych wyjaśnień. W ramach przygotowania wniosku prosimy najpierw o staranne i kompletne wypełnienie, a następnie przesłanie dostępnego również tutaj kwestionariusza wraz z kopiami dokumentów uzasadniających prawo do spadku.

Według niemieckiego prawa spadkowego z chwilą otwarcia spadku spadek przechodzi na spadkobierców. W celu potwierdzenia prawa do spadku spadkobiercy mogą złożyć wniosek o dokument stwierdzający nabycie spadku we właściwym sądzie spadkowym.

Dokument ten jest w wielu przypadkach potrzebny, by móc rozporządzać majątkiem spadkowym. Jeśli chodzi o zagranicznych spadkodawców, których majątek spadkowy znajduje się w Niemczech, może zostać wystawiony dokument stwierdzający nabycie spadku jedynie w odniesieniu do spadku znajdującego się w Republice Federalnej Niemiec.

Zagraniczne stwierdzenia nabycia spadku z reguły jednak nie są uznawane.

W przypadku spadków, których otwarcie nastąpiło w okresie od dnia 17.08.2015 roku, europejskie rozporządzenie spadkowe oferuje możliwość wnioskowania o europejskie poświadczenie spadkowe zamiast o krajowe stwierdzenie nabycia spadku. Jest ono ważne bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE z wyjątkiem Irlandii i Danii i w związku z tym jest szczególnie zalecane w przypadkach, gdy przedmioty spadkowe znajdują się w różnych państwach UE.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wzgl. o europejskie poświadczenie spadkowe można złożyć bezpośrednio w niemieckim sądzie spadkowym, za pośrednictwem niemieckiego notariusza lub właściwego dla danego wnioskodawcy przedstawicielstwa Niemiec za granicą. Jeżeli po danej osobie dziedziczy kilkoro spadkobierców, tworzą oni wspólnotę spadkobierców. Jeden ze spadkobierców może w imieniu wszystkich współspadkobierców złożyć wniosek o wspólny dokument stwierdzający nabycie spadku. Nie potrzebuje w tym celu pełnomocnictwa współspadkobierców. Jest też możliwe złożenie wniosku o wydanie dokumentu stwierdzającego nabycie części spadku tylko dla jednego lub dla części spadkobierców. Proszę jednak mieć na uwadze, że do momentu podziału spadku spadkobiercy mogą rozporządzać nim jedynie wspólnie, w związku z czym dokument stwierdzający nabycie części spadku często nie jest wystarczający do wypłaty majątku spadkowego.

W ramach procedury wnioskowania o stwierdzenie nabycia spadku wzgl. o europejskie poświadczenie spadkowe spadkobiorcy muszą złożyć zapewnienie z mocą przysięgi. W ten sposób następuje poświadczenie danych zawartych we wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku, zwłaszcza danych, dla których nie ma potwierdzenia w formie dokumentów. Zapewnienie z mocą przysięgi ponadto zastępuje dowody będące dokumentami, których pozyskanie jest niemożliwe lub wymaga niewspółmiernie wielkich wysiłków. Świadome lub nieumyślne złożenie fałszywego zapewnienia z mocą przysięgi podlega karze.

Zapewnienie z mocą przysięgi musi zostać złożone osobiście przez przynajmniej jednego ze spadkobierców. Nie jest konieczne, by wspólnota spadkobierców jako cała złożyła zapewnienie z mocą przysięgi. Nie jest możliwe upoważnienie do złożenia wniosku osoby trzeciej niemającej prawa do spadku. Sąd spadkowy odrzuca przesłane drogą pocztową wnioski o stwierdzenie nabycia spadku bez zapewnienia z mocą przysięgi, to samo dotyczy wniosków o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego.

Wniosek oraz zapewnienie z mocą przysięgi są sporządzane w formie dokumentu urzędowego. Wspólnie z wnioskodawcą ustalimy termin, w którym będzie on mógł stawić się w przedstawicielstwie Niemiec za granicą w celu sporządzenia dokumentu urzędowego. W ramach przygotowania wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku prosimy najpierw o przesłanie starannie i kompletnie wypełnionego kwestionariusza. Kwestionariusz znajduje się poniżej. Na życzenie może on zostać przesłany drogą mailową lub pocztową. Prawo do spadku należy wykazać wobec sądu spadkowego w oparciu o oryginały dokumentów lub ich poświadczone kopie.

W interesie wnioskodawcy leży przedłożenie urzędnikowi konsularnemu w miarę możliwości kompletu dokumentów, ponieważ w ten sposób będzie on mógł dopełnić obowiązku sprawdzenia wniosku oraz doradzenia i pouczenia wnioskodawcy. Braki w złożonych dokumentach działają na niekorzyść wnioskodawcy i mogą później w przypadku odstępstw prowadzić do odpłatnego odrzucenia wniosku przed sądem spadkowym, któremu należy przedłożyć wszystkie dowody. Decyzja sądu spadkowego zasadniczo nie może odbiegać od wniosku, niepoprawny pod względem merytorycznym wniosek musi więc zostać odrzucony.

Jeżeli otwarcie spadku nastąpiło w okresie od 17.08.2015 roku, o tym, jakie prawo spadkowe znajduje zastosowanie, decyduje ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy (jeżeli otwarcie spadku nastąpiło we wcześniejszym terminie, z reguły decyduje obywatelstwo spadkodawcy). W niemieckim prawie spadkowym liczba paranteli nie jest ograniczona. W przypadku braku dzieci, rodziców i rodzeństwa dziedziczą dziadkowie spadkodawcy oraz ich zstępni, itd.

Z reguły potrzebne są następujące dokumenty krajowe i zagraniczne:

1. wszystkie rozrządzenia na wypadek śmierci (testament, umowa dziedziczenia) w oryginale lub w formie uwierzytelnionej kopii oraz protokół otwarcia dokonanego przez niemiecki sąd spadkowy / kancelarię notarialną (lub porównywalny zagraniczny protokół otwarcia), jeżeli wnioskodawca jest w jego posiadaniu

2. jeżeli dotyczy, decyzja polskiego sądu w sprawie spadkowej

3. akt zgonu spadkodawcy

4. akt małżeństwa spadkodawcy i ew. zaświadczenie o rozwiązaniu (ew. wszystkich małżeństw)

5. akty urodzenia dzieci spadkodawcy

6. jeżeli nie ma dzieci: akt urodzenia spadkodawcy jeżeli rodzice nie żyją – akty zgonu rodziców i akty urodzenia rodzeństwa spadkodawcy

7. jeżeli przed śmiercią spadkodawcy zmarły osoby uprawnione do spadku, należy przedłożyć ich akty zgonu i – jeżeli są dostępne – akty urodzenia ich zstępnych

8. ewentualnie porozumienie w sprawie wcześniejszego wyrównania udziału w spadku

9. ewentualnie oświadczenia o odrzuceniu spadku, umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia i małżeńskie umowy majątkowe

W razie wątpliwości odnośnie do dokumentów, jakie należy przygotować, proszę mimo wszystko najpierw kompletnie wypełnić ww. kwestionariusz i przesłać go nam. Wówczas poinformujemy w sposób niezobowiązujący, jakie dokumenty zgodnie z doświadczeniem prawdopodobnie będą wymagane przez sąd spadkowy w Państwa przypadku, aby rozpatrzyć wniosek o dokument stwierdzający nabycie spadku (przy czym decyzja ostatecznie należy do sądu).

Dokumenty w językach obcych wymagają tłumaczenia na język niemiecki sporządzonego przez tłumacza przysięgłego. Z reguły do złożenia wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku wystarczą wielojęzyczne odpisy skrócone polskich aktów stanu cywilnego.

Po przesłaniu kwestionariusza i kopii dokumentów zostanie przygotowany wniosek o dokument stwierdzający nabycie spadku.

Za sporządzenie w formie dokumentu urzędowego wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku i zapewnienia z mocą przyrzeczenia oraz za wydanie stwierdzenia nabycia spadku należy – według rozporządzenia o opłatach pobieranych za granicą – każdorazowo wnieść w przedstawicielstwie Niemiec za granicą, jak również we właściwym niemieckim sądzie rejonowym opłatę, która naliczana jest według czystej wartości całego spadku (po odliczeniu zobowiązań). Dlatego niezbędne jest podanie przedstawicielstwu Niemiec za granicą wartości spadku w chwili śmierci spadkodawcy.

Naliczane są dodatkowe koszty za tłumaczenie ustne, jeżeli sporządzenie wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku w formie dokumentu urzędowego nastąpi w języku innym niż niemiecki.


Kwestionariusz do przygotowania wniosku o dokument stwierdzający nabycie spadku PDF / 453 KB

Od dnia 17 sierpnia 2015 roku obowiązuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (rozporządzenie spadkowe nr 650/2012). To nowe rozporządzenie UE reguluje, które krajowe prawo spadkowe znajduje zastosowanie w danej sprawie spadkowej o charakterze międzynarodowym.

Sądy oraz inne organy wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich UE (oprócz Irlandii i Danii) – a więc także w Niemczech i w Polsce – na podstawie unijnego rozporządzenia spadkowego stwierdzają, które prawo krajowe jest właściwe dla danej sprawy spadkowej o charakterze międzynarodowym.

Jeżeli otwarcie spadku nastąpiło przed wejściem w życie rozporządzenia spadkowego UE, tj. przed 17 sierpnia 2015 roku, zgodnie z przepisami niemieckiego prawa prywatnego międzynarodowego (art. 25 niemieckiej Ustawy wprowadzającej Kodeks cywilny, EGBGB) „dziedziczenie majątku po osobie zmarłej” podlega prawu spadkowemu państwa, którego obywatelem był spadkodawca w chwili śmierci. Jeżeli spadkodawca był Niemcem, obowiązuje prawo niemieckie.

Jeżeli otwarcie spadku nastąpiło w dniu wejścia w życie europejskiego rozporządzenia spadkowego lub po 17 sierpnia 2015 roku, zgodnie z art. 83 ust. 1 rozporządzenia spadkowego UE ogół spraw związanych z dziedziczeniem majątku po osobie zmarłej podlega prawu państwa, w którym znajdowało się ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili jego śmierci (art. 21 rozporządzenia spadkowego UE). Przykładowo w przypadku Niemca, którego miejsce zwykłego pobytu jest w Polsce, będzie to polskie prawo spadkowe.

Zagraniczne przepisy regulujące dziedziczenie ustawowe mogą w znacznym stopniu odbiegać od niemieckich przepisów w zakresie prawa spadkowego.

Wybór prawa

Osoba mająca miejsce zwykłego pobytu za granicą, która jednak chce, by w przypadku dziedziczenia po niej zastosowanie znalazło prawo spadkowe państwa, którego jest obywatelem – na przykład Niemiec, który mieszka w Polsce chce, by w przypadku sprawy dotyczącej jego spadku zastosowano niemieckie, a nie polskie prawo spadkowe – musi odpowiednio dokonać wyboru prawa.

Wybór prawa musi być dokonany w sposób wyraźny w oświadczeniu w formie rozrządzenia na wypadek śmierci – najczęściej jest to testament – lub przynajmniej musi wynikać z postanowień takiego rozrządzenia (art. 22 rozporządzenia spadkowego UE). Ze względów pewności prawa zaleca się dokonanie wyboru w sposób wyraźny.

Wybór prawa dokonany przed 17 sierpnia 2015 roku wskazujący jako właściwe – na przykład – prawo państwa, którego obywatelem jest spadkodawca (art. 83 ust. 2, 3 rozporządzenia spadkowego UE), pozostaje w mocy także po 17 sierpnia 2015 roku.

Rozrządzenia na wypadek śmierci

Odnośnie do formy testamentu pierwszeństwo przed europejskim rozporządzeniem spadkowym mają przepisy Konwencji haskiej z dnia 5 października 1961 roku dotyczącej kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowych, która w Niemczech obowiązuje od 27 sierpnia 1965 roku. Oznacza to, że przepisy przejściowe europejskiego rozporządzenia spadkowego praktycznie nie mają w tym zakresie znaczenia.

Stwierdzenie dopuszczalności i ważności materialnej oraz formalnej rozrządzeń na wypadek śmierci dokonanych po 17 sierpnia 2015 roku podlega europejskiemu rozporządzeniu spadkowemu.

Jeżeli zarówno dokonanie rozrządzenia na wypadek śmierci jak i otwarcie spadku nastąpiło przed 17 sierpnia 2015 roku, zastosowanie znajdują wyłącznie obowiązujące wówczas uregulowania niemieckiego międzynarodowego prawa spadkowego.

Jeżeli natomiast rozrządzenia na wypadek śmierci dokonano przed 17 sierpnia 2015 roku, ale otwarcie spadku nastąpiło dopiero po 17 sierpnia 2015 roku, wtedy – zgodnie z zasadą zastosowania korzystniejszych przepisów – zastosowanie znajdą obowiązujące przed datą graniczną uregulowania niemieckiego międzynarodowego prawa spadkowego albo przepisy europejskiego rozporządzenia spadkowego.

Jak ustalić miejsce zwykłego pobytu?

Miejsce zwykłego pobytu znajduje się tam, gdzie okoliczności pobytu wskazują na to, że przebywanie w danym miejscu lub na danym terenie nie ma jedynie charakteru przejściowego. Analizy dokonuje się na podstawie stanu faktycznego; ustala się przy tym, gdzie znajduje się rzeczywiste centrum życiowe, zwłaszcza odnośnie do kontaktów rodzinnych i zawodowych. Dla ustalenia tego znaczenie mogą mieć także znajomość języków oraz członkostwo spadkodawcy w lokalnych i regionalnych stowarzyszeniach. Za pobyt, który nie jest jedynie przejściowy zawsze i od początku uznaje się zamierzony i nieprzerwany pobyt przez okres ponad sześciu miesięcy, przy czym dopuszcza się krótkie przerwy w pobycie.

Miejsce zwykłego pobytu może zatem ulec zmianie już wraz z przeprowadzeniem się w inne miejsce. Dotyczy to osób wyprowadzających się na stałe za granicę, jak również tych, które udają się za granicę tylko na pewien czas – w każdym razie wtedy, gdy ich pobyt za granicą planowany jest na okres przekraczający sześć miesięcy i jeżeli następuje przeniesienie za granicę ich rzeczywistego centrum życiowego.

Ustalenie miejsca zwykłego pobytu może być trudne. Dotyczy to chociażby osób, które nie przebywają na stałe w jednym miejscu, lecz np. regularnie przemieszczają się między Polską a Niemcami, żyjąc raz w jednym, raz w drugim państwie i utrzymują silne więzi społeczne w każdym z nich.

Przemyślenia na temat spadku po sobie

Choć wiele osób ze zrozumiałych przyczyn unika myślenia o własnej śmierci, nie należy odkładać swoich spraw spadkowych na później.

Proszę zastanowić się przykładowo nad miejscem swojego zwykłego pobytu. Warto zastanowić się nad pożądanym podziałem spadku po sobie oraz ew. ustalić, czy w tym celu wymagane jest rozrządzenie na wypadek śmierci (z reguły oznacza to sporządzenie testamentu). Proszę zastanowić się, czy w danym przypadku konieczne jest dokonanie wyżej opisanego wyboru prawa.

Jeżeli testament został już sporządzony, należy go sprawdzić. Należy też ew. uzupełnić go o klauzulę wyboru prawa. Trzeba przy tym dopilnować, aby uzupełnienie to zostało sformułowane zgodnie z prawem obowiązującym w miejscu sporządzenia testamentu.

W przypadku braku pewności: Proszę zasięgnąć porady!

Na koniec najważniejsze: Kwestie spadkowe mogą być bardzo skomplikowane. W razie wątpliwości, na przykład odnośnie do tego, czy miejsce zwykłego pobytu jest w Polsce czy też w Niemczech, co dana nowa regulacja konkretnie oznacza dla danej osoby, ale także w związku z innymi pytaniami na temat uregulowania spraw dotyczących własnego spadku, prosimy zasięgnąć porady wyspecjalizowanego adwokata lub notariusza! Prosimy o wyrozumiałość – przedstawicielstwa Niemiec za granicą nie mogą świadczyć usług w zakresie doradztwa prawnego w indywidualnych przypadkach.

Wróć do góry strony